ΟΙ ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ (1453-1821)

Για τα 200 χρόνια από την Ελληνική επανάσταση του 1821

Νεομάρτυρες

Με τον όρο αυτόν δεν γίνεται κάποιος αξιολογικός διαχωρισμός των Αγίων. Οι Νεομάρτυρες δεν υστερούν σε τιμή και δόξα από τους αρχαίους μάρτυρες της Εκκλησίας απλώς τους προσδίδετε αυτός ο χαρακτηρισμός ώστε να συγκεκριμενοποιηθεί η χρονική περίοδος του μαρτυρίου τους. Ως διαχωριστική γραμμή τίθεται κυρίως η άλωση της Βασιλεύουσας. Από τότε και μέχρι σήμερα όσοι υπογράφουν με το αίμα τους την μαρτυρία της πίστεως και της αγάπης τους προς τον Χριστό ονομάζονται Νεομάρτυρες.

Στην εποχή της Τουρκοκρατίας οι Νεομάρτυρες εκτός από την Χάρη και ευλογία προς τους Πιστούς αναπτέρωναν και στήριζαν τις ελπίδες τους. Ήταν η περίτρανη απόδειξη πως όσο δυνατός και αδυσώπητος να ήταν ο κατακτητής δεν μπορούσε με καμία δύναμη να υποδουλώσει τις ψυχές των Ορθοδόξων Ρωμιών.

     Το πρωταρχικό ερώτημα που τίθεται είναι: ποιες αιτίες υποχρέωσαν, εξανάγκασαν ή οδήγησαν ένα ποσοστό του ελληνικού λαού να θυσιάσει στο όνομα του Χριστού το πολυτιμότερο του αγαθό, τη ζωή του, και γιατί;

Ο τρόπος θανάτωσης των Νεομαρτύρων ποίκιλλε, ανάλογα με την απόφαση του εκάστοτε ιεροδικαστή. Εκείνο που άμεσα μας ενδιαφέρει είναι ότι και αυτός χρησιμοποιούνταν ως έσχατη ευκαιρία για εκφοβισμό και ως ελπίδα για «μετάνοια» του θύματος. Μερικοί από τους ποικιλόμορφους τρόπους εξόντωσης των Νεομαρτύρων ήταν: α) διαπόμπευση και μετά εκτέλεση, β) ραβδισμός μέχρι θανάτου, γ) απαγχονισμός, δ) αποκεφαλισμός, ε) κατατεμαχισμός, στ) αργή σφαγή, σούβλισμα και περιστροφή στην πυρά ή κάψιμο στη φωτιά κ.λπ..

Το δεύτερο ερώτημα αφορά στην κοινωνική θέση και το πνευματικό επίπεδο των Νεομαρτύρων. Μήπως όλοι ήταν ιερωμένοι και, επομένως, «στρατευμένοι» και δογματικά προσηλωμένοι και αφοσιωμένοι στα θρησκευτικά τους πιστεύω, για τα οποία θυσιάστηκαν; Για να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό θα παραθέσουμε ένα απόσπασμα από έναν ενδεικτικό πίνακα των Νεομαρτύρων κατά χρονολογική σειρά. Ο πίνακας καταρτίστηκε με βάση τη βιβλιογραφία και περιλαμβάνει το χρόνο του μαρτυρίου, το όνομα και το επάγγελμα ή την ιδιότητα του Νεομάρτυρα, όπου, ασφαλώς, ήταν δυνατόν να εξακριβωθεί. Χρονολογικά και ο πίνακας αρχίζει από το 1453 και επεκτείνεται μέχρι και το δεύτερο μισό του 19ου αι.

Οι Νεομάρτυρες στην ελληνική ιστορία

ΧΡΟΝΟΣ ΜΑΡΤΥΡΙΟΥ    Μ Α Ρ Τ Υ Ρ Α Σ               Ε Π Α Γ Γ Ε Λ Μ Α  Ή  ΙΔ ΙΟ Τ Η Τ Α 

        1463                          Νικόλαος                                                     διάκων

       1463                            Ραφαήλ

       1465                      Ανδρέας  ο Αργέντης

   1478-1481                        Κοσμάς

       1492                  Ιωάννης από την Τραπεζούντα                          έμπορος

       1500                           Μαλαχίας

       1515                           Γεώργιος                                                  χρυσοχόος

      1520                           Διονύσιος                                                    μοναχός

      1520                            Ιάκωβος         βοσκός, έμπορος προβάτων και στο τέλος μοναχός

      1520                  Ιάκωβος Ιεροδιάκονος                                             μοναχός

      1522    Κυρμιδώληςή Κεμεδώλης ή Κρεμηδώλης

      1522                         Γαβριήλ

      1526         Ιωάννης από τα Ιωάννινα                                                  ράπτης

      1527(1507;)           Μακάριος                                                           μοναχός

      1536                     Ιωάσαφ                                                                μοναχός

     1547             Μιχαήλ Μαυρουδής                                                    αρτοπώλης

     1551                  Νικόδημος                                                              μοναχός

     1554                  Νικόλαος                                                     πλανώδιος παντοπώλης

    1559                   Θεοφάνης                                                                  μοναχός

    1564           Δημήτριος Τορνάρας

    1564         Δούκας ο Μυτιληναίος                                                        ράπτης

    1564           Ιωάννης  Κουλικάς

    1566              Κύριλλος

    1568              Δαμιανός                                                                     μοναχός

    1575              Ιωάννης                                                                    λεπτουργός

1589          Φιλοθέη η Αθηναία                                                μοναχή

1590               Μακάριος                                              μαθητευόμενος ράπτης

1601               Σεραφείμ                                                   αρχιεπίσκοπος

1611  Διονύσιος ο Σκυλόσοφος                                     μητροπολίτης

1617           Νικόλαος                                           υπάλληλος σε αρτοπωλείο

1622    Ιωάννης ο Βλάχος                                                 νεανίας

1628        Αββακούμ

1635         Θεόφιλος                                                           ναύτης

1643        Μακάριος

1650        Ιορδάνης                                                        λεβητοποιός

1652        Ιωάννης                                                              παιδί

1653     Αθανάσιος                                                      ιερομόναχος

1653  Συμεών ο Τραπεζούντιος                                  χρυσοχόος

1655    Αθανάσιος                                                       ζωγράφος

1657  Δημήτριος                          εξισλαμίσθηκε παιδί, αργότερα έγινε υπηρέτης

                                                    Οθωμανού αξιωματούχου και μετά έγινε

                                                                     ο ίδιος αξιωματούχος

1657        Νικόλαος ο Καραμάνος ή Κασσέτης

1657                Παρθένιος                                             πατριάρχης

1659                 Γαβριήλ                                               πατριάρχης

1659            Παρασκευάς

1669    Ιωάννης ο Ναύκληρος                                   ναύκληρος

1670          Αθανάσιος                                            δημογέροντας

1672         Νικόλαος                                               παντοπώλης

1676  Γαβριήλ «ο κράκτης»                                    μοναχός

1679        Κυπριανός                                               μοναχός

1680        Αγγελής                                                χρυσοχόος

1680      Σταμάτιος

1680  Τριαντάφυλλος                                             ναύτης

1681     Γαβριήλ                                               αρχιεπίσκοπος

1681  Δαμασκηνός                                               μοναχός

1684   Ζαχαρίας                                               μητροπολίτης

1686  Απόστολος                                    υπάλληλος σε ταβέρνα

1686  Ηλίας Αρδούνης                                     κουρέας

1686        Ιωσήφ ο Χαλεπλής

1690            Θεόδωρος

1693   Γεώργιος Παΐζάνος                                              ράπτης

1694          Ρωμανός                                                      μοναχός

1695   Ρωμανός ο Λακεδαίμων

1700           Αθανάσιος

1720           Αυξέντιος                                γουναράς και αργότερα ναύτης στον

                                                                                 οθωμανικό στόλο

1721          Αργυρή

1722      Νικόδημος

1726    Σάββας Νιγδελής ή Σαμολαδάς

1730            Παχώμιος                                             πραματευτής

1732   Νικήτας ο Νισύριος                                           παιδί

1732         Νικόλαος                                               συγγραφέας

1743      Αναστάσιος                                                 ιερέας

1748        Χρίστος                                                  κηπουρός

1749     Ηλίας ο Τραπεζούντιος

1750            Αναστάσιος

1751             Κυράννα

1752    Γεώργιος ο Κύπριος                                          υπηρέτης προξενείου

1754           Νικόλαος                                                             οικοδόμος

1763    Δήμος ή Δημήτριος                                                       ψαράς

1764          Ακυλίνα

1765    Παναγιώτης ο Καισσαρεύς                                         νεανίας

1771         Δαμασκηνός .                                                    ιερομόναχος

1771    Μιχαήλ Πακνανάς                                                   κηπουρός

1771    Νικόλαος ο Μυτιληναίος

1772      Μιχαήλ ο Βουρλιώτης                                        χαλκουργός

1774       Αντώνιος ο Αθηναίος                                            δούλος

1774             Αθανάσιος

1774          Ιωάννης δούλος

1776     Πέτρος ο Πελοποννήσιος

1777      Αναστάσιος Χριστόδουλος                                  ράπτης

1779          Κοσμάς ο Αιτωλός                                         μοναχός

1782                  Ζαχαρίας                                     γουναράς

1782                Δημήτριος                        υπάλληλος οινοπωλείου

1784                 Ιωάννης                                         μοναχός

1786              Θεόδωρος                                        έμπορος

1792               Μανουήλ                                          δούλος

1793             Μεθόδιος                                        επίσκοπος

1793              Μύρων                                             ράπτης

1794    Αλέξανδρος ο Δερβίσης                          δερβίσης

1794           Αναστάσιος                            εμπορικός υπάλληλος

1794    Γεώργιος ή Χατζή Γεώργιος             σαγματοποιός

1794       Μήτρος ή Δημήτριος                εξισλαμίσθηκε παιδί

1794           Πελοποννήσιος                         αξιωματούχος

1794             Πολύδωρος                              πραματευτής

1795          Ζλάτα ή Χρυσή

1795     Θεόδωρος ο Βυζάντιος                       ζωγράφος

1796               Νικόλαος                                   υπηρέτης

1800          Κωνσταντίνος

1801               Γεώργιος

1801               Μάρκος

1802     Δημήτριος ο Χιοπολίτης                          εμπορικός υπάλληλος

1802      Ιωάννης ο Χρυσοχόος                                    χρυσοχόος

1802        Ιωάννης ο Νάννος                                     υποδηματοποιός

1802              Λάζαρος                                                     βοσκός

1802              Λουκάς                                                    υπηρέτης  

1802           Ζαχαρίας                                                ιερομόναχος

1803    Δημήτριος ο Πελοποννήσιος                           κτίστης

1804                  Ιλαρίων                                      βοηθός εμπόρου

1806                 Αργυρής                                μαθητευόμενος ράπτης

1807                Γεώργιος                           μαθητευόμενος λεπτουργός

1807               Δημήτριος                                          μοναχός

1809               Νικήτας                                           ιερομόναχος

1810            Προκόπιος                                             μοναχός

1811              Ιωάννης                                              γεωργός

1812   Γεράσιμος ο Καρπενησιώτης                      υπηρέτης

1813                  Αγγελής                                              γιατρός

1813                    Δαβίδ                                               μοναχός

1814                 Ευθύμιος                                           υπηρέτης

1814                  Ιγνάτιος                                               παιδί

1815                  Παύλος                                        σανδαλοποιός

1816                 Ακάκιος                                      υποδηματοποιός

1818    Αγαθάγγελος ο Εσφιγμενίτης                          ναύτης

1818                  Γεδεών                                            υπηρέτης

1818               Γεννάδιος                                           μοναχός

1818              Ονούφριος                                          μοναχός

1818            Χριστόφορος                                         νεανίας

1819(1816;)  Αναστάσιος ο Πανέρης                   καλαθοποιός

1819(1816;)   Δημήτριος ο Μπεγιάζης

1819                   Ιωσήφ                                          μοναχός

1819             Κωνσταντίνος

1820               Νεκτάριος                                      υπηρέτης

1820   Τιμόθεος ο Εσφιγμενίτης           πρώτα εργαζόμενος και έπειτα μοναχός

1821                Γρηγόριος                                   πατριάρχης

1822                 Ιωάννης                                      έμπορος

1822                Νικόλαος                                     έμπορος

1822               Σταμάτιος                                     έμπορος

1823               Γεώργιος                                        παιδί

1824               Αγγελής

1824              Γεώργιος

1824             Μανουήλ

1824            Νικόλαος

1826             Μαρία

1835          Γεώργιος

1835   Γεώργιος ο νεώτερος                                  δούλος

1835         Λάμπρος

1835         Μανουήλ                                              δούλος 

1835          Μιχαήλ                                               δούλος

1835       Θεόδωρος                                            δούλος

1838       Γεώργιος                                           ιπποκόμος

 1838        Παναγιώτης Γεώργιος                          υπηρέτης νεανίας

Αυτή η σημασία της θυσίας των Νεομαρτύρων επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι ο βίος και τα μαρτύριά τους διασώθηκαν σε βιογραφίες, ενθυμήσεις και χρονικά. Ενδεικτικό είναι και το γεγονός ότι πολλοί Νεομάρτυρες, οι οποίοι είτε παιδιά ακόμη, βίαια εξισλαμίστηκαν είτε δελεάστηκαν από την εύκολη ζωή, όταν αποφάσιζαν να επανέλθουν στο χριστιανισμό μελετούσαν το βίο άλλων, που είχαν μαρτυρήσει για τον ίδιο λόγο πριν από αυτούς. Οι υπόδουλοι χριστιανοί, επίσης, για να αποκτήσουν τα λείψανα των Νεομαρτύρων κατέφευγαν στην εξαγορά ιθυνόντων και φυλάκων, για να τα θάψουν σε αυλές ναών, ή να τοποθετήσουν τα υπολείμματα από την φωτιά λείψανα τους στο Άγιο Βήμα των εκκλησιών, είτε  έκοβαν κομμάτια από τα ματωμένα ρούχα των Νεομαρτύρων για να αντλήσουν δύναμη και κουράγιο για τον αγώνα τους, που ούτε εύκολος ήταν, ούτε βραχύχρονος διαγραφόταν.

Το 2021 λοιπόν αποτελεί μία συμβολική χρονιά για την Ελλάδα, καθώς η χώρα μας γιορτάζει φέτος τη μεγάλη επέτειο του σημαντικότερου σταθμού της νεότερης ιστορίας της: τα 200 χρόνια από την κήρυξη της επανάστασης και του αγώνα της εθνικής ανεξαρτησίας.

Στα 200 αυτά χρόνια που μεσολάβησαν, οικοδομήσαμε ένα σύγχρονο κράτος, μέλος της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας κοινότητας, και κατακτήσαμε ένα υψηλό επίπεδο ευημερίας. Η πρόοδος αυτή συντελέστηκε μέσα από σκληρή δουλειά και συνεχείς αγώνες, περιόδους αλματώδους ανάπτυξης, αλλά και διαστήματα όπου αποκλίναμε, για κάποιον καιρό, από την πορεία μας.

Έτσι η φετινή επέτειος είναι μία ευκαιρία για να μελετήσουμε την πορεία αυτή, να αναλογιστούμε τις επιτυχίες και τα λάθη μας και, κυρίως, να αντλήσουμε διδάγματα για το μέλλον των παιδιών μας και του τόπου μας γενικότερα.